Marta Kos kërkon një «Çast Helsinkit» të ri: katër ndryshimet që BE-ja duhet t'i bëjë përballë zgjerimit

Komisionerja evropiane për zgjerimin, Marta Kos, ka deklaruar të martën në Konferencën e Ambasadoreve Kroate në Zagreb se zgjerimi gjeopolitik e ka ndryshuar në thelb Bashkimin Evropian dhe se vetë procesi i pranimeve duhet të përshtatet me këtë realitet. Sipas raportimit të portalit European Western Balkans, ajo e cilësoi situatën aktuale si një «Çast i Helsinkit», me referencë takimin e udhëheqësve të BE-së të vitit 1999, që hapi rrugën për zgjerimin e madh pas Luftës së Ftohtë.

Në fjalimin e saj, Kos paraqiti katër fusha ku Bashkimi duhet të përgatitet para se vendet kandidate t'i afrohen vijës së fundit të negociatave. E para janë reformat e brendshme: një BE e zgjeruar duhet ta bëjë marrjen e vendimeve më efikase e më fleksibile, pa pasur nevojë për ndryshim të traktateve. Ndër opsionet komisionerja përmendi zvogëlimin e fushave ku një shtet i vetëm mund të bllokojë vendimet, institucionet më të vogla dhe përdorimin më të gjerë të «bashkëpunimit të përforcuar», që i lejon grupe shtetesh të ecin përpara në politika të caktuara edhe kur të tjerët nuk janë gati.

E dyta fushë lidhet me sigurinë: Kos kërkoi mekanizma më të fortë kundër rikthimit demokratik dhe të sundimit të ligjit pas anëtarësimit, jo vetëm për të parandaluar shkeljet, por edhe për t'i adresuar ato kur ndodhin. «Duhet të sigurohemi se nuk lëshojmë brenda kuaj trojanë. Jo sot, jo pas 10 apo 20 vitesh», tha ajo, duke argumentuar se garanci të tilla forcojnë besimin e shteteve ekzistuese dhe mund ta lehtësojnë ratifikimin e traktateve të ardhshme të anëtarësimit. Si fusha e tretë ajo trajtoi rishikimin e metodologjisë përmes një integrimi gradual më ambicioz, duke e braktisur logjikën «gjithçka ose asgjë», ndërsa e kata masat tranzitore për anëtarët e rinj.

Për vendet kandidate, komisionerja vlerësoi progreset e ndryshme: Malin e Zi si kryesues të procesit, avancet e Shqipërisë në pikat kyçe të sundimit të ligjit, përparimin teknik të Ukrainës dhe të Moldavisë, si dhe vendimin e Islandës për rifillimin e anëtarësimit. Ajo njoftoi se Komisioni do t'i parashtrojë idetë e veta se si Bashkimi duhet të përgatitet kur kandidatët i qasen fundit të negociatave, në një moment kur ndërtimi i konsensusit mes shteteve anëtare mbetet kushti kryesor për pranimet e radhës në Ballkanin Perëndimor e më gjerë.